در قسمت قبل به تاریخچه گروه بویایی عطرها و پیدایش آن در صنعت عطرسازی پرداختیم و گفتیم گروههای بویایی در عطرسازی اساساً طبقهبندیهای رایحهای هستند که عطرها را بر اساس مشخصات رایحه غالب آنها دستهبندی میکنند. این گروهها با ارائه یک ایده کلی از ویژگیهای رایحه، به مصرفکنندگان و خریداران در درک و انتخاب عطرها کمک میکنند. همچنین در قسمت قبل به معرفی گروه بویایی گلی، مرکباتی، معطر (آروماتیک) و چرمی پرداختیم. علاوه بر این توضیح دادیم که فراتر از 7 گروه اصلی، زیرشاخهها و گونههای متعددی وجود دارند که طبقهبندی را بیشتر اصلاح میکنند و امکان درک دقیقتری از ویژگیهای عطر را فراهم میسازند. (پیشنهاد میکنیم قبل از خواندن این مطلب ابتدا قسمت اول را مطالعه کنید تا درک بهتری از گروههای قبلی و در کل خانواده بویایی عطرها داشته باشید.)
طبقه بندی گروه بویایی از چه زمانی شروع شد؟
گروه بویایی عطرها روشی برای توصیف و طبقهبندی چگونگی اثرگذاری بودی عطر و مواد غالب آن است. همانطور که در قسمت قبل گفتیم اولین طبقهبندی عطرها در حدود 1900 میلادی ارائه شد و شامل 7 خانواده بود. با این حال در اواخر قرن نوزدهم، با پیچیدهتر شدن تکنیکهای ترکیب رایحه نیاز به تکامل روشهای طبقهبندی افزایش یافت.
بههمین خاطر از سال 1945 طبقهبندی خانوادههای بویایی تکامل یافت و گروه بویایی که امروزه آن را میشناسیم (و در این مقاله به معرفی آن میپردازیم) بهطور دقیق از سال 1984 توسط انجمن عطرسازان فرانسه پایهگذاری شد. این طبقهبندی اصلاح شده دقیقتر و نزدیکتر به واقعیت است و امروزه نیز برای ارائه یک معرفی سریع از ترکیبات عطرها از آن استفاده میشود.
5. گروه بویایی شرقی یا کهربا (The orientals or amber)
گروه بویایی شرقی که با نام عطرهای کهربایی از دیرباز شناخته میشوند، سالیان زیادی است که رایحههای عطرسازی را تسخیر کرده است و امروزه این گروه بویایی بخش بسیار مهمی از ترکیبات موجود در بازار را تشکیل میدهد.
عطرهای شرقی تاریخچهای طولانی و غنای بویایی جذابی دارند که به خاطر رایحههای جذاب و منحصربهفردشان شناخته میشوند. این رایحههای میتوانند حواسها را مجذوب خود سازند و همزمان تصاویری از رمز و راز و لوکس بودن را تداعی کنند. کهربا یک عنصر کلیدی در عطرهای شرقی است. این رزین گرانبها، گرمی مسحورکننده و رایحهای دلفریب از خود ساطع میکند و عمق و غنای بینظیری به عطرهای شرقی میبخشد.
ریشه آنچه که امروزه بهطور سنتی خانواده عطر شرقی نامیده میشد، به تمدنهای باستانی در خاورمیانه و آسیای جنوبی بازمیگردد. در مناطقی مانند بینالنهرین (عراق امروزی)، عطرسازان اولیه مانند تاپوتی (Tapputi)، که قدمت آنها به حدود ۱۲۰۰ سال قبل از میلاد مسیح برمیگردد، پیشگام هنر تقطیر برای ساخت عطرها بودند. این عطرهای اولیه اغلب حاوی موادی مانند مُشک، عنبر سائل (ambergris)، چوب صندل و ادویههای مختلف بودند.
سالها بعد با وجود چهرههایی مانند ابنسینا که تکنیکهای تقطیر را اصلاح کردند و استخراج روغنهای اساسی خالص از گلها و گیاهان را ممکن ساختند، عطرسازی اروپایی در طول دوره رنسانس بهطور قابل توجهی تحت تأثیر قرار گرفت و مواد شرقی همراه با روشهای پیچیده به غرب معرفی شد.
در اوایل قرن بیستم، عطرسازان غربی شروع به خلق عطرهایی با الهام از این رایحههای شرقی کردند. در نتیجه در سال 1908 فرانسوا کوتی (François Coty’) عطر Antique Amber و در سال 1921 عطر Emeraude را بهعنوان رایحههای شرقی خلق کرد. با اینحال بهطور رسمی در سال 1925 ژاک گرلن (Jacques Guerlain) با معرفی عطر (Shalimar)، اولین نمونه عطر شرقی را با ترکیب نتهای وانیل و اوپوپوناکس، رایحهای خلق کرد که هم عجیب و غریب و هم لوکس بود.
عطرهایی که بهطور سنتی در گروه بویایی شرقی طبقهبندی میشوند، نتهای پایهای گرم و محرکی مانند مُشک، پچولی، کُندر و وانیل در کنار چوب و رِزینهای خاص استفاده میشوند. این نتها در این گروه بهطور معمول با ادویهها و عودها ترکیب میشوند و بویی گرم، دلپذیر و محرک را خلق میکنند.
رایحههای گروه معطر از 5 زیرمجموعه تشکیل میشوند که عبارتند از:
- گروه شرقی گُلدار (Oriental Floral): عطرهای گروه شرقی گلدار دارای پایهای شیرین و گرم است که با ترکیب نتهای گُلدار مانند گاردنیا، گل مریم، گل یخ، گل یاس، فریزیا، شمعدانی، ارکیده، یلانگ یونگ و… و رایحهی تند شرقی مانند میخک ترکیب میشود تا رایحهای گرم و شیرین را خلق کند.
- گروه شرقی سرخسی (Oriental Fougere): گروه شرقی سرخسی مانند گروه بویایی معطر سرخسی نت غالبشان کومارین (Coumarin) است که عمدتاً شامل رُزماری، اسطوخودوس، خزه، بلوط و… میشود. ترکیب نتهای گرم و تند شرقی همراه با نتهای وانیلی سرخس رایحهای گرم با طعمی شیرین و تند را ایجاد میکند.
- گروه شرقی ادویهای (Oriental Spicy): عطرهای زیرمجموعه شرقی – ادویهای ترکیبی از نتهای تند ادویه مانند دارچین، فلفل سیاه، رازیانه، تخم گشنیز، شنبلیله، فلفل قرمز، زردچوبه، میخک و… هستند که با نتهایی شرقی مانند چوب و رزین ترکیب میشوند و رایحهای گرم با طعم تلخ و شیرین را ایجاد میکنند.
- گروه شرقی وانیلی (Oriental Vanilla): گروه شرقی-وانیلی ترکیبی از نتهای شرقی مانند چوب، رزین، گل و ادویه است که با نتهای شیرین وانیلی مانند وانیل، کارامل، شکلات، بادام و عسل ترکیب میشود و رایحهای گرم با طعمی شیرین خلق میکند.
- گروه شرقی چوبی (Oriental Woody): ترکیبات گروه شرقی با رایحههای چوبی مانند صندل، سدر، گایاک و خس خس غنی شدهاند که عطرهایی با طبیعت گرم و یا ملایم با طعمی شیرین و تند خلق میکنند.
گروه بویایی شرقی یا کهربا گرم، غنی و البته عجیب و غریب هستند که برای عصرها، ماههای سرد سال و مهمانیهای شبانه انتخابی ایدهآل خواهند بود. اگر میخواهید اعتماد به نفستان را چندین برابر به تصویر بکشید، قطعاً باید به سراغ عطرهای خانواده شرقی مانند Yves Saint Laurent Opium، Tom Ford Black Orchid و Good Girl Carolina Herrera بروید.
6. گروه بویایی مدیترانه ای یا چایپر (The Chypre)
گروه بویایی چایپر یا مدیترانهای، خانوادهای برجسته و غنی از عطرهای تاریخی است که بهخاطر ترکیب هماهنگ از نتهای متضاد شناخته شده است. ریشه عطرهای چایپر به بیش از 4000 سال پیش و به تمدنهای باستانی مدیترانه برمیگردد.
اصطلاح “Chypre” از کلمه فرانسوی قبرس (Cyprus ) گرفته شده که نشاندهنده اهمیت تاریخی این جزیره مدیترانهای در عطرسازی است. جزیرهای که از دوران باستان به خاطر منابع معطر خود، به ویژه خزه بلوط و لابدانوم، مشهور بوده است. بههمین خاطر شاید بوییدن عطرهای این گروه میتواند تداعی کننده طبیعت مدیترانه و سواحل قبرس باشد.
قبرس برای هزاران سال مرکز عطرسازی جهان بوده است. اکتشافات باستانشناسی نشان میدهد که این جزیره یکی از قدیمیترین کارخانههای معروف عطرسازی آنجلا فلاندرز را در خود جای داده است که قدمت آن تقریباً به صدها سال پیش برمیگردد. این تأسیسات باستانی از مواد معطر محلی مانند خزه، چوب، گشنیز، ترنج، اسطوخودوس و رزماری استفاده (موادی که اساس مشخصات رایحه Chypre را تشکیل میدهند.) میکرد.
پس از قبرس، خانواده بویایی مدیترانهای مدرن توسط عطرساز فرانسوی، فرانسوا کوتی (François Coty) در سال 1917 و با ساخت عطر «چایپر دِ کوتی ( Chypre de Coty)» بیش از گذشته محبوبیت پیدا کرد. ترکیب Chypre de Coty شامل رایحهای متمایز از ترنج (نتهای بالایی مرکبات)، لابدانوم (قلب رزینی) و خزه بلوط (پایه خزهای-حیوانی) بود. این اثر کوتی چنان تأثیرگذار بود که خانواده مدیترانهای را زنده کرد و الهامبخش عطرهای متنوع و بیشماری شد.
عطرهای سنتی مدیترانهای به دلیل ساختار پیچیدهشان شناخته میشوند که عمدتاً نتهای اولیه شامل عناصر مرکبات تازه و در درجه اول ترنج است؛ سپس نتهای میانی را نتهای گلی یا تند، مانند گل رز، یاس یا لابدانوم تشکیل میدهد. همچنین نتهای پایه خانواده بویایی چایپر شامل رایحههای خاکی و چوبی، به ویژه خزه بلوط و نعناع هندی میشود.
این ترکیب، تعادل پیچیدهای از تازگی و عمق را ایجاد میکند. با گذشت زمان، عطرسازان زیرمجموعههای مختلفی را در خانواده چایپر ایجاد کردهاند که شامل دو مجموعه زیر میشود:
- گروه مدیترانهای گُلدار (Chypre Floral): چایپر گُلدار یک دستهبندی و ساختار کلاسیک در گوره بویایی مدیترانهای است که با یک عنصر گل متمایز ترکیب میشود. این عطر دارای تضادی از نتهای اولیه تازه و اغلب مرکباتی، قلب رایحههای گلی مانند رز، یاس یا یلانگ یلانگ و پایهای عمیق و چوبی با عناصری مانند نعناع هندی و خزه بلوط است. نتهای گلی، حسی نرمتر و زنانهتر به رایحه سنتی جسورانه و پیچیده چایپر اضافه میکنند.
- گروه مدیترانهای میوهای (Chypre Fruity): چایپر میوهای رایحههای سنتی، خزهای و چوبی مدیترانهای را با رایحههای درخشان، شیرین و آبدار میوهها ترکیب میکند. این ترکیب، باعث خلق عطری میشود که در کنار رایحهای گرم و غنی، پیچیدگی و طراوت رایحههای شیرین و میوهای را در فضا منتشر میکند. همچنین گروه چایپر میوهای مدرن با طیفی از نتهای میوهای مانند زردآلو، آلو، هلو و… رایحهای طراوتبخش، شیرین و آبدار را به عطر اضافه میکند.
- گروه مدیترانهای سبز (Chypre Green): چایپر سبز دستهای از عطرها است که بر اساس آکورد کلاسیک چایپر ساخته شده و بر نتهای سبز، تازه و گاهی حتی خزه مانند تأکید دارد. این عطر، ترکیبی جدید در ساختار سنتی مدیترانهای است که لایهای از تازگی و الهام گرفته از طبیعت را به رایحه گرم و خشک خاص خود اضافه میکند.
گروه بویایی مدیترانهای ترکیبی از رایحهای شیک و مرموز است که ترکیبی جسورانه از مرکبات، خزه و نعناع هندی را در خود جای داده است. بههمین خاطر برای مناسبها و مهمانیهای رسمی یک انتخاب عالی خواهد بود. Tiziana Terenzi Kirke، YSL Mon Paris EDP و Aventus Creed نمونههای از عطر مدیترانهای است.
7. گروه بویایی چوبی (The Woody)
گروه بویایی چوبی، سنگ بنای صنعت عطرسازی است که به خاطر رایحههای عمیق، گرم و خاکیاش مورد توجه قرار گرفته است. عطرهای چوبی که ریشه در سنتهای باستانی دارند و در طول قرنها تکامل یافتهاند، جذابیت خود را حفظ کردهاند و نمادی از پیچیدگی و ظرافت بیزمان هستند.
تاریخچه عطرهای چوبی به تمدنهای باستانی برمیگردد که در آنها چوبهای معطر نقش محوری در آیینها و زندگی روزمره ایفا میکردند. در مصر، هند و چین، چوبهایی مانند چوب صندل و سدر بخش جداییناپذیر از مراسم مذهبی، بخور دادن و درمانهایی دارویی بودند. این کاربردهای اولیه، پایه و اساس ترکیب عناصر چوبی در عطرسازی را بنا نهادند، جاییکه به عطرها عمق و ماندگاری میبخشیدند. طبقهبندی رسمی عطرهای چوبی با تکامل عطرسازی به یک شکل هنری ساختاریافته پدیدار شد. عطرسازان شروع به جداسازی و ترکیب نتهای خاص مشتق از چوب کردند و ترکیباتی خلق کردند که ویژگیهای منحصربهفرد هر چوب را برجسته میکرد.
اجزای اصلی خانواده بویایی چوبی شامل چوب صندل، چوب سدر، خِس خِس، چوب گایاک، توس و غیره است که این عناصر اغلب با ادویهها، گلها و یا مرکبات ترکیب میشوند تا رایحههای چند وجهی را خلق کنند. از اینرو گروه بویایی چوبی شامل 5 زیر مجموعه مختلف میشوند که عبارتند از:
- گروه چوبی ادویهای (Woody Spicy): رایحههای چوبی تند، ویژگی گرم و زمینی نتهای چوبی را با نتهای ادویهای شدید (اغلب معطر) ترکیب میکنند. این ترکیب، رایحهای پیچیده و منحصربهفرد ایجاد میکند که اغلب با رایحهای مردانه و کلاسیک همراه است. نتهای چوبی معمولی شامل چوب صندل، سدر، نعناع هندی و خس خس هستند، در حالی که نتهای تند ممکن است شامل دارچین، زعفران، فلفل سیاه و میخک باشند. همچنین ترکیب نتهای چوبی و تند، رایحهای پیچیده ایجاد میکند که میتواند هم آرامشبخش و هم جسورانه باشد.
- گروه چوبی آبزی (Woody Aquatic): عطرهای چوبی آبزی، نتهای تازه و خنک عطرهای آبی را با رایحه گرم و خاکی نتهای چوبی ترکیب میکنند. این عطرها اغلب بهعنوان ترکیبی از عناصر متضاد توصیف میشوند که یک تجربه بویایی منحصربهفرد و طراوتبخش ایجاد میکنند. نتهای آبی در این گروه رایحه دریا، اقیانوس و آب شیرین را تداعی میکنند که اغلب حاوی موادی مانند نمک دریا، آکوردهای دریایی و جلبک دریایی هستند. همچنین نتهای چوبی گرما و عمق رایحه ایجاد میکنند و معمولاً از موادی مانند چوب سدر، چوب صندل، خس خس و نعناع هندی استفاده میکنند. آنچه عطرهای چوبی آبزی را منحصربهفرد میکند، ترکیب دو رایحه متضاد اما مکمل است. رایحه غنی نتهای چوبی، طبیعت ملایم نسیم تازه دریا را تقویت میکند، در حالی که نتهای آبی، رایحه قدرتمند این عطر خاکی را تسکین میدهند.
- گروه چوبی معطر (Woody Aromatic): عطرهای چوبی-آروماتیک، رایحههای گرم، غنی و اغلب چوبی مانند سدر، چوب صندل و یا خس خس را با رایحههای تازه، علفی و گاهی تند گیاهان معطر مانند اسطوخودوس، رزماری، آویشن و یا ریحان ترکیب میکنند. این ترکیب، رایحهای ایجاد میکند که هم زمینی و هم نشاطآور است و اغلب حس جنگل یا باغ را تداعی میکند. همچنین به دلیل تنوع نتهای معطر و چوبی میتوان حس خنکی و حتی گرما را در کنار طعم تند، شیرین و تلخ تجربه کرد. بیشتر عطرهای این گروه مردانه یا مشترک هستند.
- گروه چوبی مدیترانهای (Woody Chypre):گروه چوبی مدیترانهای، ترکیبی از هر دو خانواده چوبی و چایپر است. این رایحه از نتهای پایه چوبی و خزهای که در عطرهای مدیترانهای رایج است، شروع میشود و اغلب نتهای برجسته و پایانی آن با نتهای چوبی مرتبط هستند. در واقع نتهای پایه این گروه از ترکیبات مدیترانهای مانند نعناع هندی، خزه بلوط، ترنج، لیمو شیرین، لیمو ترش، هل و… تشکیل میشود و نتهای میانی و پایانی آن اغلب عناصر چوبی مختلف مانند چوب صندل، چوب سدر و خس خس هستند.
- گروه چوبی گُلدار مُشکدار (Woody Floral Musk): گروه بویایی چوبی، گلی و مُشکی، نتهای پایه چوبی مانند چوب صندل یا چوب سدر را با نرمی و شیرینی نتهای گلدار نظیر گل زعفران، رز، نیلوفر، مگنولیا، فریزیا، شمعدانی، گل میخک و نتهای نافذ مُشکدار از قبیل مُشک ختن، مُشک سیوت و مُشک سفید ترکیب میکندتا رایحهای منحصربهفرد و ماندگار را ایجاد کند و به انتخابی محبوب برای آقایان و خانمها تبدیل شود.
برای مدت طولانی گروه بویایی چوبی بهعنوان عطرهای مردانه در نظر گرفته میشدند اما چندین سال است که با ترکیب نتهای چوبی با نتهای گلدار و معطر، عطرهای زنانه چوبی نیز در بازار مورد توجه قرار گرفته است.
عطرهای چوبی مانند Tom Ford’s Tobacco Vanille، Creed’s Aventus و Gucci’s Guilty کاملاً مشخص میکنند که این گروه بویایی برای افراد شیکپوش و سختپسند طراحی شده است. اگر میخواهید در فصول سرد سال یک گرمای مضاعف در قرارهای دوستانه، مهمانیهای رسمی و موقعیتهای مختلف ایجاد کنید، حتماً گروه بویایی چوبی را در نظر بگیرید.
چرا باید گروه بویایی عطرها را بشناسیم؟
خرید عطر میتواند بسیار چالش برانگیز باشد اما اگر گروههای بویایی را بشناسید بهراحتی میتوانید رایحههای مشابه را پیدا کنید. بهعنوان مثال اگر عاشق رایحه گل هستید، احتمالاً سایر عطرهای گروه گلدار را نیز دوست خواهید داشت. علاوه بر این آشنایی با گروه بویایی عطرها باعث میشود که چه آنلاین و چه حضوری خریدی هوشمندانهتر داشته باشید که باعث صرفهجویی در زمان و هزینهتان نیز خواهد شد.
علاوه بر این اگر اهل ریسک و امتحان کردن رایحههای جدید نیستید میتوانید در خانواده بویایی مورد علاقهتان بگیرید و یک ترکیب متفاوت را امتحان کنید و جالبتر اینکه درک گروه بویایی عطرها باعث میشود که مثل یک حرفهای خرید کنید و بتوانید عطر مورد علاقه دوستتان را نیز براساس گروه بویایی طرفدارش به آسانی پیدا کرده و به او با خیال راحت، عطر هدیه بدهید.
